Wydobywanie kruszywa w dolinach rzecznych oraz bezpośrednio z koryt cieków powoduje występowanie znaczących zmian morfologicznych. Następstwem tych działań jest powstawanie zmian rzeźby terenu (hałdy nadkładu oraz wyrobiska poeksploatacyjne), zmian stosunków wodnych obszaru powodujące obniżenie zwierciadła wód podziemnych. Bezpośrednia eksploatacja kruszywa z cieków może powodować wzmożoną erozję wgłębną, co z kolei prowadzi do niszczenia urządzeń hydrotechnicznych, a w konsekwencji często do zjawisk powodziowych. Eksploatacja kruszyw może prowadzić ponadto do degradacji cennych przyrodniczo obszarów i niszczenia ekosystemów. Na obszarach poeksploatacyjnych konieczne jest prowadzenie kosztownych prac rekultywacyjnych z uwzględnieniem warunków naturalnych i wymaganych celów środowiskowych.
Dla pogłębienia zagadnienia polecam broszurę wydaną w ramach realizowanej przez Towarzystwo na rzecz Ziemi kampanii Dość eksploatacji osadów z koryt rzek.
Broszurę opracowano i wydano w ramach kampanii Dość eksploatacji kruszywa z koryta Wisły.
Sponsorami projektu są Fundusz Partnerstwa i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie.
Druk broszury sfinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie.
Oto kilka aktów prawnych, które pomagają nam chronić jerzyki oraz inne gatunki ptaków gnieżdżące się na budynkach.
Konieczność ochrony miejsc występowania jerzyków wynika bezpośrednio z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz. 2237), wprowadzającego m.in. zakazy: zabijania, niszczenia jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych, niszczenia siedlisk i ostoi chronionych gatunków, niszczenia gniazd, umyślnego płoszenia i niepokojenia.
Najczęstszym i najistotniejszym naruszeniem ww. zakazów jest likwidacja siedlisk i ostoi jerzyków, wiążąca się czasem z zamknięciem w gnieździe i śmiercią głodową dorosłych ptaków oraz piskląt.
Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Środowiska: zakaz niszczenia siedlisk dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową, wynikający z przepisu art. 52 ust. 1 pkt 4 ustawy (chodzi o ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.), dotyczy również jerzyka (Apus apus) gnieżdżącego się w szczelinach skalnych, dziuplach, ale przede wszystkim stropodachach budynków mieszkalnych. Osoby prowadzące działania remontowe i termomodernizacyjne w budynkach zasiedlonych przez jerzyki są zobligowane do przestrzegania obowiązującego prawa, bowiem za ich naruszenie podlegają karze aresztu lub grzywny.
Interpretacja ta oparta jest na treści art. 5 pkt 12 oraz 18 ustawy o ochronie przyrody, definiującego ostoję i siedlisko zwierząt zarówno jako miejsce występowania jak i miejsce o warunkach sprzyjających ich egzystencji. Na podstawie wiedzy przyrodniczej a także powyższej interpretacji Ministerstwa Środowiska należy stwierdzić, że w przypadku jerzyków zakazy rozporządzenia w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną należy rozumieć przede wszystkim jako konieczność zachowania otworów w budynkach, umożliwiających lęgi jerzyków, którymi w szczególności są otwory prowadzące do stropodachów wraz z wolnymi przestrzeniami w stropodachu (w przypadku prac termomodernizacyjnych należy nie tylko pozostawić otwory o odpowiednich parametrach, umożliwiające, również poprzez odpowiednio szorstką powierzchnię, wejście jerzykom, ale także odpowiedniej wielkości przestrzeń wewnątrz stropodachu, w przypadku gdy przestrzeń ta jest wypełniana materiałem ocieplającym). Działania mające na celu ochronę miejsc gniazdowania jerzyków, poza koniecznością przestrzegania zapisów rozporządzenia w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną, znajdują uzasadnienie w treści art. 60 ust. 1 ustawy O ochronie przyrody, mówiącego, że organy ochrony przyrody (do których zgodnie z art. 91 pkt 3, 4 zalicza się starosta, wójt, burmistrz albo prezydent miasta) podejmują działania w celu ratowania zagrożonych wyginięciem gatunków objętych ochroną gatunkową, polegające m.in. na eliminowaniu przyczyn ich zagrożenia oraz stworzeniu warunków do ich rozmnażania.
Zgodę na odstępstwa od zakazów określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną wydaje odpowiednio Generalny i Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska (art. 56 ustawy o ochronie przyrody). W przypadku budynku ze stropodachem i prowadzącymi do niego otworami oraz innych budynków z otworami o takim charakterze przyjmuje się, że zawsze stanowi on przynajmniej potencjalne miejsce lęgów (a więc podlegające ochronie i zachowaniu w stanie właściwym do pełnienia swojej funkcji przyrodniczej) w związku z tym w przypadku takich budynków wydający pozwolenie na przeprowadzenie prac powinien zawsze uzależnić ich przeprowadzenie od stanowiska ww. organów ochrony przyrody.
W oparciu o ww. przepisy oraz przepisy prawa budowlanego należy
stwierdzić, co następuje:
1. Zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 10 lit. e Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. Nr 120, poz. 1133 z późn. zm.) projekt architektoniczno-budowlany powinien wykazać, że przyjęte rozwiązania ograniczają lub eliminują wpływ na środowisko przyrodnicze. Zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Praw budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156 poz. 1118 z późn. zm.) do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć opinie, uzgodnienia, pozwolenia i inne dokumenty wymagane przepisami szczególnymi (w tym przypadku przepisy ochrony przyrody).
2. Zgodnie z art. 30 ust 6 pkt 2 oraz ust. 7 pkt 2 ustawy Prawo budowlane właściwy organ wnosi sprzeciw, jeżeli budowa lub wykonanie robót budowlanych objętych zgłoszeniem narusza inne przepisy (w tym przypadku przepisy ochrony przyrody), a także właściwy organ może nałożyć w drodze decyzji obowiązek uzyskania pozwolenia na wykonanie określonego obiektu lub robót budowlanych objętych obowiązkiem zgłoszenia, jeżeli ich realizacja może spowodować pogorszenie stanu środowiska.
3. Zgodnie z art. 26 ustawy Prawo budowlane inspektor nadzoru budowlanego ma prawo wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia dotyczące usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, oraz żądać dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót a także wstrzymania dalszych robót w przypadku, gdyby ich kontynuacja mogła wywołać zagrożenie bądź spowodować niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę.
Właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych w sposób mogący spowodować zagrożenie środowiska (art. 50 ust 1 pkt 2 ustawy prawo budowlane). Do zadań organów nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego obejmująca m.in. kontrolę zgodności wykonywania robót budowlanych z projektem (art. 84 ust. 1 pkt 1, art. 84a ust. 1 pkt 1 ustawy prawo budowlane).
4. Naruszenie przedmiotowych przepisów ochrony przyrody stanowi wykroczenie lub przestępstwo (art. 127 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 181 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.), wymagające zgłoszenia i podjęcia działań przez Straż Miejską, Policję lub prokuraturę.
W przypadku zniszczenia miejsc lęgowych jerzyków inwestor realizujący przedsięwzięcie jest zobowiązany do ich odtworzenia (art. 75 ust 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 z późn. zm.).
foto: Juanjo Seixas 
Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne otrzymując zgłoszenia od mieszkańców przygotowało poradnik, jak postępować w przypadku remontów i ociepleń budynków, które prowadzą do niszczenia gniazd ptaków.
W sytuacji, kiedy wokół budynku stawiane są rusztowania, a w szczelinach lub w otworach w stropodachu są gniazda ptaków i obserwuje się, że ptaki przylatują i karmią młode lub w sytuacji kiedy w ocieplanym budynku zamurowano gniazdo jerzyka, kawki, a ptaki dorosłe próbują się dostać do miejsca gdzie było gniazdo należy podjąć następujące działania.
Po pierwsze powiadomić policję, która powinna przyjechać i wstrzymać natychmiast prace, stwierdzić czy wykonawca remontu ma pisemne zezwolenie na remont budynku wydane przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Jeśli nie ma, a tak jest w praktyce w 100% takich sytuacji, to nie może kontynuować prac bez zgody Dyrekcji.
Po drugie powiadomić Regionalna Dyrekcję Ochrony Środowiska, w Krakowie - tel. 12/ 619 81 21.
Po trzecie, jeśli wejścia do czynnych gniazd zostały zamurowane, zasłonięte materiałem izolującym (płyty styropianu, płyty z wełny mineralnej) lub innymi materiałami należy zażądać od policji by wezwała straż pożarną, by otworzyć wejścia dla ptaków.
Zachowania podobne są praktykowane i skutkują. W środę, 10 czerwca 2009 r. miały miejsce dwie tego typu interwencje w Krakowie. Pierwsza o godz. 18, druga o 22. Zgodnie z wyżej wymienionymi zasadami, zawiadomiona policja wezwała straż pożarną, która bardzo sumiennie zrealizowała zadanie.
Podobne interwencje należy podjąć nawet, gdy upłynęło już kilka dni od zamurowania gniazd.
Jerzyki mogą przetrwać wg różnych szacunków od 1 do 4 ! tygodni.
Kawka z środowej interwencji przeżyła zamurowana 2 dni bez jedzenia.
Od nas zależy czy przeżyją zamurowane żywcem ptaki oraz czy przetrwają ich siedliska lęgowe w budynkach.
foto: 
janGlas
Tatrzański Park Narodowy poszukuje wolontariuszy na tegoroczny (rok 2009) sezon letni. Dla, tych którzy się zgłoszą czekają zadania polegające na patrolowaniu tatrzańskie szlaków, monitorowaniu i zarządzaniu ruchem turystycznym oraz dbaniu o czystość na szlakach.
Czekamy przede wszystkim na osoby, które będą w stanie poświęcić co najmniej tydzień na prace na rzecz TPN
- powiedział organizator akcji, Szymon Ziobrowski z TPN.
Działania wolontariuszy na terenie TPN rozpoczną się 1 czerwca. Będą polegały m. in. na kierowaniu ruchem na najbardziej obleganych przez turystów tatrzańskich szlakach, czy likwidowaniu dzikich wysypisk śmieci na terenie Parku. Co ważne dla ochotników, Park zapewnia noclegi.
Wolontariusze przejdą szkolenie BHP oraz inne niezbędne szkolenia w zależności od potrzeb.
W tym roku opracowujemy przewodnik wolontariusza - kompendium wiedzy dotyczące pracy w ramach wolontariatu
- powiedział Ziobrowski. Przewodnik będzie zawierał informacje o szlakach turystycznych, dotyczące pierwszej pomocy, zagrożeń na szlakach oraz informacje dotyczące skutecznego komunikowania się z turystami.
Wolontariuszem TPN może zostać każdy, kto ukończył 17. rok życia. Aby zostać wolontariuszem, wystarczy wypełnić i przysłać do TPN zgłoszenie, które można znaleźć na stronie internetowej Parku.
Letnia edycja wolontariatu dla Tatr jest organizowana po raz trzeci. W poprzedniej letniej edycji w 2008 roku wzięło udział 87 osób. Idea wolontariatu dla Tatr jest efektem współpracy TPN z amerykańskim Parkiem Narodowym Gór Skalistych, w którym idea wolontariatu jest bardzo silnie zakorzeniona.
foto: steynard
